Sprzedaż rzepaku: kontrakt czy sprzedaż z pola

Awatar Tomasz Grzesiak

5 min czytania

Kombajn zbierający rzepak na polu w letnie popołudnie

Krótko

Kontraktacja rzepaku ustala cenę (albo zasadę jej wyliczenia), termin odbioru i odpowiedzialność za jakość jeszcze przed zbiorem. Sprzedaż z pola oznacza cenę z dnia sprzedaży, więc ryzyko jej zmiany ponosi rolnik. Wybór zależy od tego, czy ważniejsza jest pewność ceny, czy możliwość poczekania na lepszą. Ceny podaje się za tonę, czyli 1000 kg nasion.

Skąd się bierze cena skupu rzepaku

Cena skupu rzepaku to stawka netto za tonę (zł/t), którą zakład tłuszczowy podaje w swoim cenniku. Porównuje się ją z dwoma innymi źródłami:

  • Cenniki olejarni: Zakłady Tłuszczowe Kruszwica, ADM Szamotuły i Komagra w Tychach publikują ceny netto w zł/t za tydzień (zestawia je cenyrolnicze.pl).
  • Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW): co tydzień publikuje średnią krajową cenę zakupu rzepaku w zakładach tłuszczowych.
  • Matif w Paryżu: notuje kontrakty terminowe na rzepak w EUR/t z dostawą w sierpniu, listopadzie, lutym i maju.

Czy cena z notowań to cena, którą dostanę?

Nie zawsze. Średnia MRiRW obejmuje często dostawy z umów zawartych wcześniej, więc bieżąca oferta może się od niej różnić. Dane MRiRW, które przytacza ewgt.com.pl, pokazują, że relacja średniej do Matif potrafi się odwrócić w ciągu kilku tygodni:

Tydzień kończący się Średnia MRiRW (zł/t) Matif (zł/t)
14.05.2023 2119 ok. 1900
25.06.2023 1882 ok. 1916

Ile kosztuje tona, a ile kilogram rzepaku?

Cenę rzepaku podaje się za tonę, a 1 t to 1000 kg. Średnia 3146 zł/t oznacza więc 3,146 zł za kilogram. Aktualną stawkę sprawdzisz w cenniku olejarni albo w komunikatach MRiRW z datą. Przy porównywaniu ofert upewnij się, że podana kwota jest ceną netto.

Dlaczego cena rzepaku tak się zmienia

Cena rzepaku zależy od plonów w Europie, cen ropy, oleju palmowego, soi i canoli oraz od raportów, takich jak raport USDA. Potrafi zmienić się o kilka procent w tydzień. Według agrofakt.pl od wtorku 6 do czwartku 8.08.2024 kontrakt listopadowy na rzepak zyskał prawie 20 EUR/t (+4,3%). Mimo to pozostał poniżej lipcowego maksimum:

Kontrakt listopadowy na Matif EUR/t
Maksimum z 5.07.2024 514
Zamknięcie 8.08.2024 469
Różnica 45 (ok. 9%)

Wzrosty z sierpnia 2024 tłumaczono słabszymi plonami w Niemczech i we Francji oraz drożejącą ropą naftową. Spadki po raporcie USDA z 12.08.2024 tłumaczono reakcją giełd w Paryżu i Kanadzie na dane o zbiorach. Na ceny wpływały też olej palmowy w Malezji, canola w Kanadzie i soja.

Skalę wahań na rynku krajowym pokazują wybrane tygodnie średniej MRiRW, nie ciągły szereg:

  • w okresie 16–22.07.2021 średnia cena zakupu wynosiła 2122 zł/t,
  • w tygodniu kończącym się 31.07.2022 stawka wzrosła o 1024 zł/t do 3146 zł/t,
  • w tygodniu kończącym się 14.05.2023 średnia spadła do 2119 zł/t,
  • w tygodniu kończącym się 25.06.2023 wyniosła 1882 zł/t, co oznaczało spadek o 1264 zł/t względem tygodnia kończącego się 31.07.2022.
Wykres: średnia cena zakupu rzepaku według MRiRW w wybranych tygodniach, zł/t
Średnia cena zakupu rzepaku w zakładach tłuszczowych, wybrane tygodnie. Dane: MRiRW za ewgt.com.pl

Czym różni się cena kontraktowa od ceny z pola

W sprzedaży z pola, czyli sprzedaży po zbiorze po cenie dnia, cenę ustala dzień sprzedaży. W kontraktacji rzepaku cena albo zasada jej wyliczenia jest znana przed zbiorem. Rolnik, który sprzedaje po zbiorze, ponosi ryzyko zmiany ceny do dnia sprzedaży, a ten, kto zawiera kontrakt, rezygnuje z ewentualnego wzrostu ceny po podpisaniu.

Cena kontraktu terminowego zależy od miesiąca dostawy, dlatego nie ma jednej „ceny rzepaku”. Przykład struktury krzywej terminowej Matif z 16.04.2026 według narodowawystawarolnicza.pl, nie aktualne ceny:

  • maj 2026: 500,00 EUR/t,
  • sierpień 2026: 501,75 EUR/t,
  • listopad 2026: 495,25 EUR/t,
  • luty 2027: 503,75 EUR/t,
  • maj 2027: 480,00 EUR/t,
  • sierpień 2027: 475,00 EUR/t.

Dostawa w listopadzie 2026 była wyceniona o 8,50 EUR/t niżej niż w lutym 2027.

Kontrakt a sprzedaż z pola: porównanie według czterech kryteriów

Kontrakt daje przewidywalność ceny i terminu kosztem elastyczności; druga droga odwrotnie: elastyczność kosztem ryzyka ceny.

Kryterium Kontraktacja rzepaku Sprzedaż z pola
Cena Ustalona w umowie albo wyliczana według zasady zapisanej przed zbiorem; rezygnujesz z ewentualnego wzrostu ceny po podpisaniu. Cena z dnia sprzedaży; ryzyko jej zmiany do tego dnia ponosi rolnik.
Termin odbioru Określony w umowie. Zależny od ustaleń z odbiorcą w dniu sprzedaży.
Odpowiedzialność za jakość Strony ustalają w umowie przed zbiorem, kto za nią odpowiada. Rozliczenie jakościowe następuje według parametrów obowiązujących u danego odbiorcy.
Elastyczność Obowiązek dostarczenia ilości ustalonej w umowie. Swoboda wyboru odbiorcy i momentu sprzedaży.

Kiedy kontrakt ma sens, a kiedy sprzedaż z pola

Zacznij od policzenia, jaka cena pokrywa koszt wytworzenia tony nasion w twoim gospodarstwie. Dopiero z tą liczbą porównuj oferty.

Kontrakt na rzepak ma sens, gdy:

  • gospodarstwo spłaca raty kredytów lub leasingów i musi z wyprzedzeniem znać minimalny przychód ze żniw,
  • brak własnego magazynu wymusza odbiór nasion w wyznaczonym terminie,
  • cena z kontraktu pokrywa koszty i zostawia marżę.

Sprzedaż z pola ma przewagę, gdy:

  • możesz bezpiecznie przechować nasiona we własnym gospodarstwie i masz sprawny transport,
  • gospodarstwo ma rezerwy finansowe i nie musi sprzedawać zaraz po żniwach,
  • chcesz zostawić sobie wybór momentu sprzedaży i tolerujesz wahania ceny.

Kontrakt wybierz, gdy ważniejsza jest znana cena i termin odbioru, a sprzedaż po zbiorze, gdy wolisz sam wybrać moment i godzisz się z ryzykiem ceny. Co powinna zawierać umowa kontraktacji i na co uważać, opisuje osobny wpis.

Na co zwrócić uwagę w umowie kontraktacji rzepaku

Przed podpisaniem wyjaśnij trzy sprawy:

  • Jak liczona jest cena: czy umowa przewiduje sztywną stawkę za tonę, czy formułę powiązaną z notowaniami Matif?
  • Jak określono termin odbioru i kto odpowiada, jeśli się przesunie?
  • Kto odpowiada za jakość: jakie potrącenia przewidziano za niespełnienie parametrów jakościowych i w jakim laboratorium wykonywane jest badanie rozjemcze?

Czwarta sprawa to termin płatności, najlepiej zapisany w dniach od wystawienia faktury lub dokumentu dostawy. Sprzedaż bez kontraktu też wymaga zapisów o cenie i płatności; wzór i typowe błędy opisuje wpis o umowa sprzedaży płodów rolnych.

Czy cena rzepaku pójdzie w górę?

Tego nie da się przewidzieć. Ceny reagowały na plony, ropę, soję i zapowiedzi. 17.11.2025 rzepak na Matif zdrożał o 1,0%, do poziomu najwyższego od 24 czerwca 2025, co według farmer.pl wiązano z zapowiedzią zakupów amerykańskiej soi i zbóż przez Chiny. Podobne mechanizmy cenowe opisuje wpis: ceny skupu zbóż. Jak rozliczyć cenę i termin płatności, pokazuje wpis: sprzedaż zboża paszowego.

Awatar Tomasz Grzesiak