Umowa użyczenia maszyny rolniczej między sąsiadami

Awatar Henryk Dobrowolski

5 min czytania

Dwaj rolnicy przy ciągniku na podwórzu gospodarstwa podczas przekazania maszyny

Krótko

Użyczenie maszyny to bezpłatne oddanie jej sąsiadowi do używania, uregulowane w art. 710 Kodeksu cywilnego. Jeśli sąsiad płaci za korzystanie ze sprzętu lub wykonanie pracy, chodzi o najem albo usługę. Forma użyczenia jest dowolna, ale spisana umowa chroni obie strony, gdy po żniwach pojawi się spór o awarię czy zużycie.

Czym jest użyczenie maszyny rolniczej?

Właściciel zezwala sąsiadowi na używanie maszyny przez czas oznaczony albo nieoznaczony i nie pobiera za to wynagrodzenia. Oddający maszynę to użyczający, czyli komodant. Korzystający z niej to biorący, czyli komodatariusz.

Typowy przykład to ciągnik pożyczony sąsiadowi do orki. Przedmiotem użyczenia jest wtedy sam ciągnik, a nie praca, którą można nim wykonać. Umowę użyczenia maszyny rolniczej regulują art. 710–719 Kodeksu cywilnego.

Użyczenie, najem czy usługa: czym się różnią?

Rozróżnienie zależy od tego, za co strony się rozliczają.

Zasada Użyczenie Najem Usługa maszynowa
Odpłatność Bez wynagrodzenia za udostępnienie Czynsz Wynagrodzenie za pracę
Paliwo i naprawy Koszty i zasady napraw należy opisać w umowie Podział kosztów należy ustalić w umowie najmu Zakres kosztów objętych ceną należy ustalić z wykonawcą
Kto obsługuje Osoba ustalona przy przekazaniu sprzętu Osoba ustalona w umowie Wykonawca usługi lub jego operator
Przykład Sąsiad udostępnia rozrzutnik bez opłaty Sąsiad oddaje ciągnik do używania za czynsz Sąsiad wykonuje odpłatną pracę kombajnem

Umowa najmu maszyn rolniczych to inna umowa niż użyczenie, bo jest odpłatna. Odpłatne są też dzierżawa i leasing, w których występują czynsz lub raty.

Co zmienia się, gdy sąsiad płaci?

Nawet symboliczne wynagrodzenie za samo udostępnienie maszyny zmienia charakter umowy, a zapis o bezpłatności przestaje wtedy pasować do rozliczenia. Koszty eksploatacji opisuj osobno od zapłaty za korzystanie ze sprzętu.

Gdy chodzi o odpłatną pracę maszyną, jej zakres, cenę i odpowiedzialność stron opisuje umowa o świadczenie usług rolniczych. Zanim ustalicie zapłatę, rozstrzygnijcie, czy sąsiad dostaje maszynę do używania, czy zamawia wykonanie konkretnej pracy.

Czy umowa użyczenia musi być pisemna?

Nie, forma umowy jest dowolna. Może być ustna, pisemna, elektroniczna lub notarialna (cenyrolnicze.pl). Umowę można zawrzeć również przez czynności konkludentne, czyli zachowanie wyrażające zgodę na użyczenie.

Brak obowiązku nie odbiera sensu spisaniu umowy. Bez dokumentu trudniej ustalić po awarii, w jakim stanie maszyna wyjechała z podwórza, do kiedy miała wrócić i kto miał ją tankować. Spisane ustalenia dają obu stronom wspólny punkt odniesienia.

Co wpisać w umowie użyczenia maszyny?

Wpisz strony, dokładny opis maszyny oraz zasady jej używania, utrzymania i zwrotu. Do tego dochodzą prawa i obowiązki stron, czas trwania oraz okres wypowiedzenia (cenyrolnicze.pl). Przy sprzęcie rolniczym te ogólne elementy trzeba przełożyć na konkretne ustalenia:

  • Strony: dane pozwalające wskazać użyczającego i biorącego.
  • Opis maszyny: marka, model, numer seryjny oraz stan licznika motogodzin przy przekazaniu.
  • Cel i zasady używania: rodzaj prac, do których sprzęt zostaje udostępniony, oraz osoba obsługująca.
  • Czas użyczenia: konkretny termin albo okres nieoznaczony.
  • Paliwo i koszty eksploatacji: kto tankuje oraz jak strony dzielą wydatki na utrzymanie i przeglądy.
  • Awaria i uszkodzenia: zasady odpowiedzialności, zgłaszania problemu, uzgadniania naprawy oraz kwestie ubezpieczenia.
  • Udostępnienie innej osobie: sposób uzyskania zgody użyczającego.
  • Zwrot i wypowiedzenie: termin oraz warunki oddania sprzętu, a także uzgodniony okres wypowiedzenia.

Biorący używa maszyny zgodnie z jej właściwościami i przeznaczeniem, chyba że umowa stanowi inaczej. Dlatego zamiast ogólnego „do prac rolniczych” wpisz rodzaj pracy, który uzgodniliście.

Stan sprzętu przy przekazaniu, w tym istniejące uszczerbki, warto odnotować w protokole zdawczo-odbiorczym (poradnikprzedsiebiorcy.pl). Przy zwrocie daje on podstawę do porównania, więc nie trzeba polegać na pamięci sąsiadów.

Zanim maszyna wyjedzie z podwórza, spisałbym przede wszystkim stan licznika i to, kto tankuje.

Kto płaci za paliwo, naprawy i przeglądy?

Zwykłe koszty utrzymania ponosi biorący, chyba że strony uzgodniły inaczej (partner-gospodarczy.pl). Podział wydatków na paliwo, przeglądy i naprawy zapiszcie jednak wprost, zamiast zostawiać go pod ogólnym określeniem „koszty”.

Przy awarii ustalcie zarówno to, kto ponosi wydatek, jak i jak uzgadniacie naprawę. Sam zapis o tankowaniu nie rozstrzyga, kto pokrywa uszkodzenie maszyny. Gdy powstaje spór o odpowiedzialność, skonsultuj umowę i okoliczności awarii z prawnikiem.

Czy sąsiad może pożyczyć maszynę dalej?

Nie, bez zgody użyczającego nie może oddać maszyny osobie trzeciej. Jeżeli sprzęt ma trafić do kolejnego sąsiada, uzyskaj zgodę przed przekazaniem i odnotuj ustalenie.

Kiedy umowa użyczenia bywa potrzebna w dokumentach?

Umowa bywa potrzebna przy wniosku o premię dla młodych rolników, gdy stanowi podstawę korzystania z maszyn (wiescirolnicze.pl). Przed przygotowaniem dokumentów sprawdź aktualne wymagania danego naboru w ARiMR.

Ten sam materiał opisuje obowiązek rozliczenia VAT przez rodzica będącego czynnym podatnikiem VAT, który nieodpłatnie użycza sprzęt. To przykład określonej sytuacji podatkowej, więc nie przenoś go automatycznie na każdą umowę między sąsiadami. Przed przekazaniem maszyny zapytaj księgowego o skutki użyczenia w swoim gospodarstwie.

Kiedy lepiej kupić maszynę wspólnie?

Wspólny zakup warto rozważyć, gdy obaj sąsiedzi potrzebują sprzętu regularnie i chcą dzielić koszty jego posiadania. Wspólny zakup maszyny wymaga ustalenia zasad korzystania i podziału wydatków między kupującymi. Powtarzanie kolejnych użyczeń takich ustaleń nie zastępuje.

Gdy sprzęt jest potrzebny tylko okazjonalnie, innym rozwiązaniem są kółka rolnicze.

Jak rozliczyć pracę maszyny, jeśli użyczenie przestaje wystarczać?

Jeśli wykonujesz pracę własną maszyną na polu sąsiada i dostajesz za nią zapłatę, ustalcie cenę usługi. Jedną z możliwości jest rozliczenie usługi za hektar. W umowie określcie zakres prac i koszty, które obejmuje uzgodniona cena.

Awatar Henryk Dobrowolski